જમ્મુ,

એક મહત્વપૂર્ણ સફળતામાં, ભારતીય સેનાએ સોમવારે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં એક એન્કાઉન્ટરમાં એક પાકિસ્તાની આતંકવાદીને સફળતાપૂર્વક તટસ્થ કરી દીધો છે. માર્યા ગયેલા આતંકવાદીની ઓળખ જિબ્રાન તરીકે કરવામાં આવી છે. ઓપરેશન મહાદેવ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવેલ આ ઓપરેશન જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આતંકવાદ વિરોધી એક મોટી સિદ્ધિ દર્શાવે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સરહદ પાર આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં મુખ્ય વ્યક્તિ જિબ્રાનને અઠવાડિયાના ઝીણવટભર્યા અને સંકલિત ગુપ્તચર પ્રયાસો પછી ઉચ્ચ-તીવ્રતાવાળા એન્કાઉન્ટર દરમિયાન ઠાર મારવામાં આવ્યો હતો.

સોમવારે દાચીગામ નજીક હરવાનના ગાઢ જંગલોમાં આ એન્કાઉન્ટર થયું હતું, જ્યાં સુરક્ષા દળો ભારે સશસ્ત્ર આતંકવાદીઓ સાથે ભીષણ ગોળીબારમાં રોકાયેલા હતા. અધિકારીઓએ પુષ્ટિ આપી હતી કે આ ઓપરેશનમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ આતંકવાદીઓને ઠાર મારવામાં આવ્યા હતા. અન્ય બે આતંકવાદીઓની ઓળખ હજુ સુધી થઈ નથી.

સુરક્ષા દળોએ મોટા પાયે ઓપરેશન શરૂ કર્યું

અહીં નોંધનીય છે કે સુરક્ષા દળોએ પહેલગામ હુમલાના ગુનેગારોને શોધવા માટે એક મોટા ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું, જેમાં 26 લોકો માર્યા ગયા હતા, અને છેલ્લા મહિના દરમિયાન ગુપ્ત માહિતી સૂચવે છે કે આતંકવાદીઓ શ્રીનગરના શહેરના કેન્દ્રથી લગભગ 20 કિમી દૂર આવેલા દાચીગામ વિસ્તાર તરફ આગળ વધ્યા હશે.

ગુપ્ત માહિતીના આધારે સુરક્ષા દળોએ સોમવારે સવારે હરવાનના મુલનાર વિસ્તારમાં આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી શરૂ કરી. સુરક્ષા દળો આ વિસ્તારમાં શોધખોળ કરી રહ્યા હતા ત્યારે દૂરથી બે રાઉન્ડ ગોળીબારનો અવાજ સંભળાયો.

પહેલગામ આતંકવાદી હુમલો

૨૨ એપ્રિલના રોજ થયેલા પહેલગામ આતંકવાદી હુમલામાં ૨૬ લોકો માર્યા ગયા હતા, જેમાં મોટાભાગના પ્રવાસીઓ હતા અને એક ડઝનથી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. ૨૦૧૯માં કલમ ૩૭૦ રદ થયા પછી આને સૌથી મોટા આતંકવાદી હુમલાઓમાંનો એક કહેવામાં આવે છે. હુમલાના દિવસો પછી, ભારતીય સશસ્ત્ર દળોએ ૭ મેના રોજ ઓપરેશન સિંદૂર શરૂ કર્યું હતું, જેમાં પાકિસ્તાનમાં જૈશ અને લશ્કર-એ-તોયબાના ઠેકાણા તેમજ પીઓકે જેવા મુખ્ય સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. જૈશ-એ-મોહમ્મદના વડા મૌલાના મસૂદ અઝહરે સ્વીકાર્યું હતું કે ભારતના મિસાઇલ હુમલામાં તેના પરિવારના ૧૦ સભ્યો અને ચાર નજીકના સાથીઓ માર્યા ગયા હતા.

નવી દિલ્હી,

કોંગ્રેસના નેતાઓ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને રાહુલ ગાંધીએ બુધવારે એક પત્ર લખીને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને જમ્મુ અને કાશ્મીર (J&K) ને રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે આવતા અઠવાડિયે શરૂ થતા સંસદના ચોમાસા સત્ર દરમિયાન કાયદો લાવવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે બંધારણની છઠ્ઠી અનુસૂચિમાં લદ્દાખનો સમાવેશ કરવાની માંગ કરી હતી, જે કાયદાકીય, કારોબારી, ન્યાયિક અને નાણાકીય સત્તાઓ અને સ્વ-શાસન સાથે સ્વાયત્ત પરિષદો દ્વારા આદિવાસી વિસ્તારોના વહીવટની જોગવાઈ કરે છે.

“અમે સરકારને જમ્મુ અને કાશ્મીરને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવા અને લદ્દાખને છઠ્ઠી અનુસૂચિના રક્ષણ આપવા માટે ચોમાસા સત્રમાં કાયદો લાવવા વિનંતી કરીએ છીએ. આ લદ્દાખના લોકોની સાંસ્કૃતિક, વિકાસલક્ષી અને રાજકીય આકાંક્ષાઓને સંબોધશે, સાથે સાથે તેમની જમીન અને ઓળખનું રક્ષણ કરશે,” રાજ્યસભા અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતાઓએ પત્રમાં જણાવ્યું હતું, જેની એક નકલ મીડિયા જોઈ છે.

“પાંચ વર્ષથી, જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકો સતત પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. આ માંગ કાયદેસર છે અને તેમના બંધારણીય અને લોકશાહી અધિકારોમાં મૂળ છે.” બંનેએ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને રાજ્યોમાં અપગ્રેડ કરવાના ઉદાહરણો ટાંક્યા. તેમણે ઉમેર્યું કે જમ્મુ અને કાશ્મીરનો કેસ કોઈ પૂર્વગ્રહ વિનાનો છે કારણ કે વિભાજન પછી પહેલી વાર કોઈ રાજ્યને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ડાઉનગ્રેડ કરવામાં આવ્યું હતું.

ખડગે અને ગાંધીએ મોદીને રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવા માટેની તેમની જાહેર પ્રતિબદ્ધતાઓની યાદ અપાવી. “…૧૯ મે, ૨૦૨૪ ના રોજ, તમે કહ્યું હતું કે, ‘રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવો એ અમે એક ગંભીર વચન આપ્યું છે.’ ફરીથી, ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૪ ના રોજ શ્રીનગરમાં, તમે કહ્યું હતું કે, ‘અમે સંસદમાં કહ્યું છે કે અમે પ્રદેશનો રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરીશું,’ તેઓએ લખ્યું.

૨૦૧૯ માં જમ્મુ અને કાશ્મીરનો અર્ધ-સ્વાયત્ત દરજ્જો છીનવી લેવામાં આવ્યો હતો અને તેને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ માં જમ્મુ અને કાશ્મીરના બંધારણીય દરજ્જામાં ફેરફારને સમર્થન આપ્યું હતું પરંતુ સરકારને “શક્ય તેટલી વહેલી તકે” રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવો એ મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાની નેશનલ કોન્ફરન્સનો મુખ્ય ચૂંટણી મુદ્દો હતો, જે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં તેની સ્વાયત્ત દરજ્જો અને વિભાજનના અંત પછીની પ્રથમ ચૂંટણીઓ પછી સત્તામાં આવ્યો હતો. ઓક્ટોબર 2024 માં, અબ્દુલ્લાના મંત્રીમંડળે જમ્મુ અને કાશ્મીરને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવાનો ઠરાવ પસાર કર્યો.

જૂનમાં, અબ્દુલ્લાએ રાજીનામું આપવાની અને વિધાનસભા ભંગ કરવાની તૈયારી દર્શાવી જો તે રાજ્યનો દરજ્જો આપે તો. “જે દિવસે ભારત સરકાર જમ્મુ અને કાશ્મીરને રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરશે, તે દિવસે જ હું લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરને વિધાનસભા ભંગ કરવાનું કહીશ. અમને ડરાવવાનો પ્રયાસ કરશો નહીં. રાજ્યનો દરજ્જો અમારો અધિકાર છે, અને અમે તેની માંગ કરીએ છીએ,” તેમણે કેન્દ્ર સરકાર પર ચૂંટણીની અફવાઓનો ઉપયોગ ધારાસભ્યોને ડરાવવાનો આરોપ લગાવતા કહ્યું.

14 જુલાઈના રોજ, અબ્દુલ્લા શ્રીનગરના શહીદ કબ્રસ્તાનમાં દિવાલ પર ચઢી ગયા હતા જ્યારે વહીવટીતંત્રે તેમને અને તેમના સમર્થકોને 1931 માં તત્કાલીન જમ્મુ અને કાશ્મીર શાસક હરિ સિંહ સામેના બળવા દરમિયાન માર્યા ગયેલા 21 કાશ્મીરીઓને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે પ્રવેશતા અટકાવ્યા હતા. અબ્દુલ્લાએ “અનચૂંટાયેલા લોકોના જુલમ” ની ટીકા કરી હતી. “આજે તમે બધા સમજી શકશો કે, નવી દિલ્હીના બિનચૂંટાયેલા ઉમેદવારોએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકોના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને બંધ કરી દીધા હતા,” તેમણે X પર એક પોસ્ટમાં કહ્યું.

જમ્મુ,

જમ્મુ કાશ્મીરના કુલગામ જિલ્લાના ખુદવાની વિસ્તારમાં તાચલૂ ક્રોસિંગ નજીક યાત્રાના કાફલામાં સામેલ ત્રણ બસો એકબીજા સાથે અથડાતા દસથી વધુ અમરનાથ યાત્રાળુઓને ઇજાઓ પહોંચી હતી. આ ઘટના બની ત્યારે વાહનો જમ્મુ-શ્રીનગર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પર બાલટાલ તરફ જઈ રહ્યા હતા.

તાત્કાલિક તબીબી સહાય

લગભગ નવ ઘાયલ યાત્રાળુઓને શરૂઆતમાં નજીકના તબીબી સુવિધામાં સારવાર આપવામાં આવી હતી. બાદમાં તેમને વધુ સારવાર માટે સરકારી તબીબી કોલેજ (GMC), અનંતનાગમાં ખસેડવામાં આવ્યા હતા. તબીબી અધિકારીઓએ પુષ્ટિ આપી હતી કે બધા ઘાયલોને નાની ઇજાઓ થઈ છે અને તેમની હાલત સ્થિર છે.

સલામતીની ચિંતાઓ વચ્ચે યાત્રા ચાલુ છે

જ્યારે આ ઘટનાને કારણે કામચલાઉ વિક્ષેપ પડ્યો હતો, ત્યારે યાત્રાની કાર્યવાહી વધુ સલામતી દેખરેખ સાથે ફરી શરૂ કરવામાં આવી હતી. અધિકારીઓએ પરિવહન સંચાલકોને સલામત અંતર જાળવવા અને વધુ અકસ્માતો ટાળવા માટે કાફલાના પ્રોટોકોલનું કડક પાલન કરવા વિનંતી કરી છે.

અધિકારીઓ પરિસ્થિતિનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે

સ્થાનિક વહીવટ અને ટ્રાફિક પોલીસ પરિસ્થિતિનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે અને અથડામણના કારણની તપાસ કરી રહ્યા છે. હાઇવે પર યાત્રા કાફલાઓની સરળ ગતિવિધિ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, જે અમરનાથ ગુફા મંદિરની યાત્રા કરતા હજારો યાત્રાળુઓ માટે મહત્વપૂર્ણ જીવનરેખા છે.

જમ્મુથી 7,000 થી વધુ યાત્રાળુઓ રવાના થયા

અધિકારીઓએ અહેવાલ આપ્યો છે કે રવિવારે જમ્મુના ભગવતી નગર બેઝ કેમ્પથી દક્ષિણ કાશ્મીર હિમાલયમાં અમરનાથ ગુફા મંદિરની પવિત્ર યાત્રા શરૂ કરવા માટે 7,049 યાત્રાળુઓનો નવો સમૂહ રવાના થયો હતો.

આ જૂથમાં 1,423 મહિલાઓ, 31 બાળકો અને 136 સાધુ-સાધ્વીઓનો સમાવેશ થાય છે. યાત્રાળુઓ કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા હેઠળ વહેલી સવારે રવાના થયા, અને બેઝ કેમ્પ – પહેલગામ (અનંતનાગ જિલ્લો) માં નુનવાન અને ગાંદરબલ જિલ્લાના બાલતાલ – અલગ અલગ કાફલામાં ગયા.

કુલ 4,158 યાત્રાળુઓમાંથી 148 વાહનોના કાફલામાં મુસાફરી કરીને પહેલગામ માર્ગ પસંદ કર્યો, જ્યારે 2,891 યાત્રાળુઓએ 138 વાહનોમાં ટૂંકા બાલતાલ માર્ગ પસંદ કર્યો.

3,880 મીટર ઊંચા મંદિરની 38 દિવસની વાર્ષિક યાત્રા 3 જુલાઈના રોજ શરૂ થઈ હતી અને 9 ઓગસ્ટના રોજ રક્ષાબંધન તહેવાર સાથે સમાપ્ત થશે. અત્યાર સુધીમાં, લગભગ 1.83 લાખ શ્રદ્ધાળુઓએ ગુફામાં દર્શન કર્યા છે, જ્યાં કુદરતી રીતે બરફથી બનેલા શિવલિંગનું નિર્માણ થયું છે.

જમ્મુ,

ભારતીય સેનાએ ‘અમરનાથ યાત્રા’ને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક ઉચ્ચ-તીવ્ર સુરક્ષા પહેલ ‘ઓપરેશન શિવા’ શરૂ કરી છે. નાગરિક અધિકારીઓ અને કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો (CAPF) સાથે સંકલનમાં, જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં 3,880 મીટર ઉંચી પવિત્ર ગુફા મંદિર તરફ જતા યાત્રાળુ માર્ગોને સુરક્ષિત કરવા માટે 8,500 થી વધુ સૈનિકોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.

‘પવિત્ર યાત્રા’ માટે વિશાળ સુરક્ષા કામગીરી – સતત દેખરેખ હેઠળ બે રૂટ

૩ જુલાઈથી શરૂ થયેલી અને ૯ ઓગસ્ટના રોજ પૂર્ણ થનારી ૩૮ દિવસની યાત્રા બે મુખ્ય રૂટ પર ચાલે છે: અનંતનાગમાં પરંપરાગત ૪૮ કિલોમીટરનો નુનવાન-પહલગામ માર્ગ અને ગાંદરબલમાં ૧૪ કિલોમીટરનો બાલતાલ માર્ગ. સુરક્ષા પ્રયાસો બંને ટ્રેક પર કેન્દ્રિત છે, જે નજીકથી દેખરેખ હેઠળ છે.

ટેકનોલોજી-સંચાલિત આતંકવાદ વિરોધી સેટઅપ

‘ઓપરેશન સિંદૂર’ને પગલે પાકિસ્તાન સમર્થિત પ્રોક્સીઓ તરફથી વધતા જોખમોના જવાબમાં, સેનાએ બહુ-સ્તરીય આતંકવાદ વિરોધી માળખું સ્થાપિત કર્યું છે

આમાં શામેલ છે-

ડ્રોન જોખમોને નિષ્ક્રિય કરવા માટે ૫૦ થી વધુ C-UAS અને ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ પ્રણાલીઓ સાથે માનવરહિત હવાઈ પ્રણાલી (C-UAS) ગ્રીડ

ડ્રોન અને ઉચ્ચ-રિઝોલ્યુશન PTZ કેમેરાનો ઉપયોગ કરીને યાત્રા માર્ગો અને ગુફા મંદિરનું લાઇવ દેખરેખ.

જમ્મુ અને મંદિર વચ્ચે યાત્રા કાફલાઓનું રીઅલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ જેથી પરિસ્થિતિગત જાગૃતિ જાળવી શકાય અને ઝડપી ધમકી પ્રતિભાવ શક્ય બને.

વ્યાપક સમર્થન અને કટોકટી તૈયારી

સુરક્ષા ઉપરાંત, સેનાએ આપત્તિ તૈયારી અને યાત્રાળુ કલ્યાણને પણ પ્રાથમિકતા આપી છે-

પુલના નિર્માણ, રૂટ પહોળો કરવા અને કટોકટી નિવારણ માટે એન્જિનિયર ટાસ્ક ફોર્સ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.

તબીબી માળખામાં 150 થી વધુ ડોકટરો અને પેરામેડિક્સ, બે અદ્યતન ડ્રેસિંગ સ્ટેશન, નવ સહાય પોસ્ટ, 100 બેડની હોસ્પિટલ અને 2,00,000 લિટર ઓક્સિજન સાથે 26 ઓક્સિજન બૂથનો સમાવેશ થાય છે.

ઇમરજન્સી લોજિસ્ટિક્સમાં બોમ્બ ડિસ્પોઝલ સ્ક્વોડ, સીમલેસ કોમ્યુનિકેશન નેટવર્ક, ટેકનિકલ સપોર્ટ યુનિટ્સ, 25,000 લોકો માટે ઇમરજન્સી રાશન અને બુલડોઝર અને એક્સકેવેટર જેવી ભારે મશીનરીનો સમાવેશ થાય છે.

હવાઈ અને ભૂમિ દળો સ્ટેન્ડબાય પર છે.

ભારતીય સેનાના હેલિકોપ્ટર કોઈપણ આકસ્મિક પરિસ્થિતિ માટે સ્ટેન્ડબાય પર છે. યાત્રાળુઓ માટે સરળ અને સલામત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ક્વિક રિએક્શન ટીમ્સ (QRTs), ટેન્ટ સિટીઝ, વોટર પોઇન્ટ અને સિગ્નલ કંપનીઓને પણ વ્યૂહાત્મક રીતે ગોઠવવામાં આવી છે.

ભક્તોની સલામતી માટે અટલ પ્રતિબદ્ધતા

“ઓપરેશન શિવ” યાત્રાળુઓ માટે શાંતિપૂર્ણ અને આધ્યાત્મિક રીતે સમૃદ્ધ અનુભવ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સેનાના સમર્પણને રેખાંકિત કરે છે. ૧.૪ લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ ભગવાન શિવના બરફ લિંગના દર્શન કરી ચૂક્યા છે, અને આ વર્ષે યાત્રા માટે ચાર લાખથી વધુ લોકોએ ઓનલાઈન નોંધણી કરાવી છે.

૨૦૨૩માં, યાત્રામાં ૫.૧ લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ આવ્યા હતા, અને આ વર્ષે આ આંકડો તેનાથી પણ વધુ થવાની ધારણા છે, કારણ કે પવિત્ર યાત્રા દરમિયાન શ્રદ્ધા અને સલામતીમાં વધારો થશે.

કાશ્મીર,

છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી, કાશ્મીરમાં સંઘર્ષ અને અશાંતિનો માહોલ છે, જેને ક્યારેક “પૃથ્વી પરનું સ્વર્ગ” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પરંતુ બધી અંધાધૂંધી અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, વુલર તળાવમાં કમળ ખીલવું એ આશા અને ખુશીનું કિરણ છે જે ત્રીસ વર્ષની લાંબી ગેરહાજરી પછી ખીણમાં પાછું આવ્યું છે.

ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું તળાવ વુલર તળાવ છે, જે કાશ્મીરના ઉત્તરીય ક્ષેત્રમાં આવેલું છે. તે રહેવાસીઓ માટે આવકનો એક આવશ્યક સ્ત્રોત છે અને 200 ચોરસ કિલોમીટરથી વધુ વિસ્તારને આવરી લે છે. તે સોપોર અને બાંદીપોરા શહેરો વચ્ચે આવેલું છે. જો કે, સમય જતાં, અસંખ્ય પર્યાવરણીય પરિબળો અને માનવ પ્રવૃત્તિઓના પરિણામે 1992 ના પૂર પછી તળાવની ભવ્યતા અને સુંદરતા ઓછી થઈ ગઈ છે. એક સમયે ખીલેલા કમળના ફૂલો અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, જેના કારણે તે ગંદુ અને ધુમ્મસવાળું બની ગયું હતું.

જોકે, ત્રીસ વર્ષ પછી, કમળના ફૂલો એક અદ્ભુત ઘટનાક્રમમાં વુલર તળાવમાં પાછા ફર્યા છે. આ અદ્ભુત ઘટનાના પરિણામે રહેવાસીઓ, જેઓ તેમની આજીવિકા માટે તળાવ પર આધાર રાખે છે, તેઓ ખુશ અને આશાવાદી અનુભવી રહ્યા છે.

કાશ્મીરમાં, કમળના ફૂલોનું ખૂબ જ સાંસ્કૃતિક મહત્વ છે. તેને વારંવાર “કાશ્મીરની રાણી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે સ્થિતિસ્થાપકતા, સુંદરતા અને શુદ્ધતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વુલર તળાવની કુદરતી સુંદરતા વધારવા ઉપરાંત, કમળના ફૂલોનું પાછા ફરવાનું કાશ્મીરી લોકો માટે ઊંડું મહત્વ છે.

કમળના પુનરુત્થાન માટે વુલર તળાવ મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી દ્વારા ચાલી રહેલા ડિસેલ્ટિંગ અને પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટને આભારી છે.

2020 માં શરૂ થયેલા પ્રયાસોનો હેતુ તળાવની મૂળ ઊંડાઈને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો અને જેલમ નદી અને તેની ઉપનદીઓ દ્વારા વહન કરાયેલા કાંપ અને કચરાને દૂર કરીને પાણીના પ્રવાહમાં સુધારો કરવાનો છે.

પડોશના વાટલાબ ગામના સ્થાનિક ખેડૂત મોહમ્મદ યાકુબે કાશ્મીરની એક સ્થાનિક સમાચાર એજન્સીને જણાવ્યું, “અમે વિચાર્યું હતું કે આ ક્યારેય પાછું નહીં આવે.”

“છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જે વિસ્તારોમાંથી અમે કાંપ દૂર કર્યો છે ત્યાં કમળ ફરી ઉગી નીકળ્યું છે. કમળના બીજ કાંપ અને માટીમાં ઊંડા દટાયેલા હોવાથી, તે ઉગી શક્યા નહીં. હવે કાંપ દૂર થયા પછી, કમળ ફરીથી ઉગી નીકળ્યું છે,” વુલર કન્ઝર્વેશન એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીના ઝોનલ ઓફિસર મુદાસિર અહમદે ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું.

“મારા પિતા અહીં કમળના દાંડીઓ લણતા હતા. હું નાનો હતો ત્યારે હું તેમને મદદ કરતો હતો. પછી પૂર આવ્યું અને બધું બદલાઈ ગયું,” તેમણે કહ્યું.

પરંપરાગત કાશ્મીરી રસોઈનો મુખ્ય આધાર, કમળના દાંડીએ મોસમી કામ પણ આપ્યું, ખાસ કરીને કઠોર શિયાળાના મહિનાઓમાં જ્યારે આવકના અન્ય થોડા સ્ત્રોત હતા. ખીણમાં દાલ તળાવ અને માનસબલ તળાવ પણ કમળનું ઘર છે.

જોકે દાયકાઓથી કમળના દાંડીઓ જોવા મળ્યા ન હતા, અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે છોડના મૂળ માળખા હજુ પણ કાંપ નીચે છુપાયેલા હતા.

“છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જે વિસ્તારોમાંથી અમે કાંપ દૂર કર્યો છે ત્યાં કમળ ફરી જીવંત થયો છે. કાંપ અને માટીમાં ઊંડે સુધી દટાયેલા હોવાથી, તે ઉગી શક્યા નહીં. હવે કાંપ દૂર થયા પછી, કમળ ફરીથી ઉગી નીકળ્યું છે,” વુલર કન્ઝર્વેશન એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીના ઝોનલ ઓફિસર મુદાસિર અહમદે મીડિયા સૂત્રોને જણાવ્યું.

અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, કાદવ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા દ્વારા અત્યાર સુધીમાં તળાવમાંથી 7.9 મિલિયન ક્યુબિક મીટરથી વધુ કાંપ દૂર કરવામાં આવ્યો છે. આ વર્ષે જ્યાં ડ્રેજિંગ પૂર્ણ થયું છે ત્યાં અધિકારીઓએ કમળના બીજ વાવ્યા છે.

સંરક્ષણ યોજનાના સહભાગી અધિકારીઓ અનુસાર, મોટો ઉદ્દેશ્ય ભવિષ્યમાં કાંપ અને કચરો તળાવમાં પ્રવેશતા અટકાવવા માટે નોંધપાત્ર નદીઓ સાથે રીટેન્શન બેસિન બનાવવાનો છે.

લહરવાલપોરાના રહેવાસી ઝહૂર અહમદે કહ્યું, “અમે તળાવમાં ઘણી વખત બીજ ફેંક્યા, પરંતુ કંઈ ઉગ્યું નહીં.” “કાંપ સાફ થયા પછી જ આપણે ફરીથી ફૂલો જોઈએ છીએ.”

“કમળનું પુનરાગમન માત્ર પર્યાવરણીય સુધારણાની નિશાની નથી પણ તળાવની આસપાસના ઘણા ઘરો માટે નવી આર્થિક પ્રવૃત્તિનો સ્ત્રોત પણ છે,” અહમદે સમાચાર એજન્સીને જણાવ્યું.

સપ્ટેમ્બર 1992 માં કાશ્મીરમાં આવેલા વિનાશક પૂરમાં ઘણો કાંપ જમા થયો, જેનાથી કમળની વનસ્પતિ દટાઈ ગઈ અને વુલર તળાવની સમૃદ્ધ ઇકોસિસ્ટમને ગંભીર નુકસાન થયું.